Instytucje pozabankowe, określane często, jako parabankowe nie mają swojej oficjalnej definicji, jednak ich mianem określane są firmy udzielające pożyczek, niebędące bankami i SKOK-ami, a to co je wyróżnia to fakt, że nie podlegają one nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. Nie znaczy to, że Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) nie może sprawdzać, czy te firmy naruszają prawo lub krzywdzą w inny sposób konsumentów. W związku z tym, że UOKiK podjął się kontroli działań instytucji parabankowych został wydany Raport poświęcony wynikom pracy Urzędu. Prezes UOKiK zbadał praktyki oraz wzorce umów stosowane przez 30 wybranych podmiotów (spośród ustalonej listy 72 przedsiębiorców udzielających pożyczek).

Co wynika z raportu? (wymienione działania nie dotyczą każdorazowo wszystkich firm)

1. Rodzaje opłat, jakie naliczają firmy pożyczkowe

– oprocentowanie pożyczek – jeżeli w ogóle było przewidziane (na poziomie odsetek maksymalnych), było niewielkim kosztem w porównaniu do wszystkich innych kosztów, które wielokrotnie przekraczały kwotę odsetek od udzielonej pożyczki. Trzeba jednak pamiętać, że o ile maksymalna wysokość odsetek jest ograniczona przepisami, o tyle nie ma ustalonej górnej granicy pozostałych kosztów;

– prowizja – jest wynagrodzeniem za udzielenie pożyczki naliczanej, jako procent pożyczanej kwoty. Pożyczkobiorca płaci ją z własnych środków lub jest potrącana z pożyczki;

– opłata przygotowawcza – powinien być to koszt związany z przygotowaniem umowy i rozpatrzeniem wniosku klienta, a opłata pełni zazwyczaj funkcję prowizji i jest przeważnie proporcjonalna do wysokości pożyczki;

– opłata administracyjna – z analizy umów wynika, że nie stanowi ona rekompensaty kosztów związanych z administrowaniem pożyczką a pełni funkcję wynagrodzenia dla pożyczkodawcy;

– opłata za obsługę w domu – niektórzy przedsiębiorcy ją pobierają i jest zazwyczaj największym kosztem pożyczki;

– koszty zabezpieczenia pożyczki – poprzez konieczność skorzystania z ubezpieczenia;

– opłata rejestracyjna – pobierana podczas rejestracji na stronie internetowej firmy pożyczkowej w celach identyfikacji klienta w wysokości 1 zł lub 1 grosz;

– opłata za przedłużenie okresu spłaty pożyczki – możliwość przedłużenia terminu spłaty występuje w przypadku tzw. „chwilówek”, jednak jest to obarczone opłatą;

– opłaty za czynności windykacyjne – w przypadku, gdy wystąpią opóźnienia w spłacie.

2. Na jakie nieprawidłowości zwraca uwagę raport w przypadku formularza informacyjnego?

– nieprzekazywanie formularza informacyjnego;

– nieprzekazywanie informacji o stopie oprocentowania kredytu oraz warunkach jej zmiany;

– niepodawanie informacji o całkowitej kwocie kredytu;

– niepodawanie informacji o całkowitej kwocie do zapłaty;

– brak wskazania sposobu zaliczania rat na poczet należności pożyczkodawcy;

– niepodawanie informacji o innych kosztach, jakie klient musi ponieść w związku z umową o kredyt, m.in. o opłacie za obsługę pożyczki w domu

– niewskazanie stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego oraz warunków jej zmiany;

– prezentowanie w formularzu informacji, które mogą wprowadzać klientów w błąd m.in. poprzez podawanie informacji o całkowitej kwocie do zapłaty nieuwzględniającej opłaty za obsługę w domu, ubezpieczenia i odsetek; podawanie stopy oprocentowania, ale bez wskazywania, w jakim stosunku została wyliczona (rocznym czy miesięcznym).

3. Nieprawidłowości ze wzorcach umownych

3.1. Naruszenia związane z obowiązkami informacyjnymi:

– niepodawanie informacji o czasie obowiązywania umowy;

– brak wskazania terminu wypłaty kredytu;

– brak informacji o stopie oprocentowania kredytu oraz warunkach jej zmiany – należy podać konkretną wartość procentową na dzień zawarcia umowy;

– nieprzekazywanie informacji o wysokości RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty – rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO) i całkowita kwota do zapłaty mają posłużyć klientowi porównaniu poszczególnych ofert pożyczek;

– brak informacji o kolejności zaliczania rat kredytu na poczet należności;

– nieprzekazywanie informacji o innych kosztach pożyczki np. o opłacie za obsługę w domu;

– nieprzekazywanie informacji o wysokości odsetek od zadłużenia przeterminowanego – nie wystarczy podanie sposobu wyliczenia stopy oprocentowania, należy podać jej wartość na dzień zawarcia umowy;

– niepodawanie informacji o innych opłatach, jakie mogą zostać naliczone w związku z przeterminowanym zadłużeniem – musi być podany konkretny koszt;

– brak wskazania odsetek należnych w stosunku dziennym w przypadku odstąpienia od umowy – odsetki muszą być podane, aby klient mógł łatwo wyliczyć kwotę, jaką jest winien za czas korzystania z pożyczki.

3.2. Naruszenie przepisów dotyczących spłaty kredytu przed terminem:

– uzależnienie wcześniejszej spłaty całości lub części kredytu od poinformowania kredytodawcy o zamiarze spłaty – klient nie ma takiego obowiązku;

– pobranie prowizji na wypadek wcześniejszej spłaty kredytu bez spełnienia warunków wymaganych ustawą o kredycie konsumenckim;

– domaganie się wyższej rekompensaty za wcześniejszą spłatę niż zezwalają na to przepisy.

3.3. Naruszenie przepisów dotyczących odstąpienia od umowy:

– uzależnienie skuteczności odstąpienia od umowy od zwrotu kwoty pożyczki wraz z należnymi odsetkami;

– ograniczenie terminu do zwrotu pożyczki do krótszego niż wynika to z ustawy (powinno być to nie później niż w terminie 30 dni);

– pobieranie opłat za odstąpienie od umowy – prowizji, ubezpieczenia za czas korzystania z pożyczki;

– pobieranie odsetek od kwoty kredytowanych kosztów;

– żądanie zapłaty odsetek, podczas gdy pożyczka nie była oprocentowana.

3.4. Niedozwolone postanowienia umowne

Poniżej wymienione zastrzeżenia nie są ostatecznie uznane za postanowienia niedozwolone – zdaniem UOKiK mogą być takie, jednak to sąd rozstrzygnie o ich zakazie stosowania.

– obciążenie pożyczkobiorcy kosztami wizyt terenowych w celach windykacji zadłużenia, nie po ich przeprowadzeniu, a w momencie zlecenia tych działań;

– brak precyzyjnego określenia procedur windykacyjnych m.in. poprzez niezapewnienie pożyczkobiorcy czasu na spłatę pożyczki pomiędzy poszczególnymi działaniami windykacyjnymi, co naraża go na znaczne koszty windykacji;

– nadmierna wysokość opłat za czynności windykacyjne;

– zbyt rygorystyczne wymogi dotyczące spłaty zadłużenia poprzez podanie wielu danych przy dokonywaniu przelewu i zastrzeżenie do uznania płatności za niedokonaną pomimo dotarcia przelewu do firmy pożyczkowej;

– rażąco wygórowana kara umowna w przypadku złożenia przez pożyczkobiorcę oświadczenia niezgodnego z prawdą;

– zmiana wysokości opłat i prowizji według własnego uznania i w dowolnie wybranym momencie;

– opłata o znacznej wysokości za czynności, które nie zostały dokładnie określone;

– wygórowana opłata w związku z ustaleniem i weryfikacją adresu pożyczkobiorcy, jego miejsca pracy i pobytu oraz niewskazanie zasad naliczania tych opłat;

– opłata za zawiadomienie o wypowiedzeniu umowy – nie można przenosić tych kosztów na konsumenta.

3.5. Inne naruszenia:

– podawanie nieprawidłowej wysokości RRSO poprzez jej znaczne zaniżanie, nieuwzględnianie dodatkowych kosztów np. obsługi kredytu w domu;

– błędne podawanie całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu poprzez uwzględnianie kredytowanych kosztów kredytu w całkowitej kwocie kredytu. Według UOKiK kredytowane koszty kredytu powinny być uwzględniane jedynie w kosztach;

– podawanie błędnej informacji o całkowitym koszcie kredytu w wyniku nieuwzględnienia opłat za obsługę pożyczki w domu, z tytułu ubezpieczenia i opłaty przygotowawczej;

– podawanie informacji o kosztach kredytu w nieuporządkowany i nieprzejrzysty sposób, co może wprowadzać klientów w błąd;

– zatrzymywanie przez firmę pożyczkową całej opłaty przygotowawczej w wygórowanej wysokości w przypadku rozwiązania umowy. Konstrukcja umów pożyczek jest taka, że klient nie może być pewien czy otrzyma wnioskowaną pożyczkę i najczęściej przedsiębiorca uznaje, że klient nie przedstawił wystarczających zabezpieczeń, których ustanowienie dla przeciętnego konsumenta może być utrudnione.

3.6. Stosowanie klauzul podobnych do klauzul uznanych za niedozwolone:

– opłata za wysłanie oświadczenia o wypowiedzeniu umowy

– brak zasad wykonywania odpłatnych monitów w przypadku zaległości w spłacie pożyczki, głównie określenia częstotliwości i przerw pomiędzy monitami;

– stosowanie niejasnych przesłanek zmiany opłat i prowizji oraz zmiany umowy;

– opłaty za wezwania do zapłaty i wizyty windykacyjne w wygórowanej wysokości;

– pobieranie opłaty za wypełnienie weksla.

3.7. Pozostałe naruszenia:

– stosowanie kary umownej w przypadku opóźnienia w spłacie pożyczki. Dopuszczalne jest jedynie naliczanie odsetek za czas opóźnienia.

– stosowanie opłaty za obsługę w domu czy dodatkowej opłaty przygotowawczej, której wysokość jest niewspółmierna do świadczonej usługi. Opłata nie powinna być uzależniona od kwoty pożyczki.

– pobieranie opłat nieprzewidzianych umową np. poprzez udostępnienie tabeli opłat na stronie internetowej pożyczkodawcy;

– stosowanie opłaty przygotowawczej w wysokości proporcjonalnej do wysokości pożyczki, co nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów przygotowania umowy;

– naliczanie zryczałtowanej opłaty za opóźnienie w spłacie pożyczki bez względu na ilość czynności windykacyjnych;

– pobieranie opłaty z tytułu zabezpieczenia, gdzie przedsiębiorca nie oferuje tak naprawdę żadnego świadczenia;

– pobieranie opłaty za informacje o terminie płatności w momencie, gdy nie upłynął jeszcze termin płatności;

– pobieranie opłaty za prowadzenie tzw. rachunku technicznego, służącego do rozliczeń pożyczki;

– pobieranie opłaty administracyjnej w wygórowanej wysokości, przewyższającej koszty, jakie poniósłby klient, gdyby policzono odsetki maksymalne oraz ewentualnie inne opłaty.

Uwagi końcowe do Raportu

Przedstawiona powyżej lista zastrzeżeń UOKIK wobec firm pożyczkowych ma pomóc w „wyłapaniu” ofert pożyczek, które nie są wskazane dla potencjalnego pożyczkobiorcy, bowiem mogą narazić go na przykre konsekwencje podpisania umowy.

 Jak widać możliwości narażenia na szkodę konsumentów jest wiele. Jednak po części, oprócz chęci zysku, jest to podyktowane tym, że przedsiębiorcy udzielający pożyczek obciążają konsumentów wysokimi kosztami, aby zrekompensować sobie większe ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. Wynika to z tego, oferta skierowana jest do osób, którym banki lub SKOK-i odmawiają udzielenia pożyczki, a z drugiej strony firmy pożyczkowe stosują mniej skomplikowane i wymagające zasady oceny ryzyka związanego z udzieleniem kredytu. Niemniej, ku przestrodze, warto zapoznać się z uwagami wobec firm pożyczkowych, aby nie popaść w jeszcze większe tarapaty.

Źródło: opracowano na podstawie raportu UOKiK: „Opłaty stosowane przez instytucje parabankowe. Raport”, Warszawa, czerwiec 2013 r.

Magdalena Głowacka

Pozostałe artykuły  Moje pieniądze 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here